5–6 Mayýs HIDRELLEZ

Bahtlarýnýn açýlmasý için kýzlar bu geceden gül dallarýna kýrmýzý bezler baðlayýp, gül dibine yüzükler atacak, ev araba isteyenler bahçe köþelerine taþlardan topraktan küçük örnekler yapacak, kiler kapýlarý, cüzdanlar açýk býrakýlacak ki bereket dolsun, çünkü yarýn hýdrellez.
Ýnsanlarýn kýþtan kurutuluþlarýnýn bir iþareti ve baharý karþýlama, piknik yapma, stres atma, eðlenme, adak adama, dilekte bulunma gibi düþünceleri gerçekleþtirme amacýyla gelenekselleþen "bahar bayramý-Hýdrellez" yarýn kutlanacak.

Ýnanýþa göre Hýdrellez, Hýzýr ve Ýlyas Peygamberlerinin her bahar baþlangýcýnda buluþtuklarýna inanýlan 6 Mayýs’a rastlayan günde ölümsüzlüðe eriþmiþ olan iki Peygamber, Ýlyas ve Hýzýr, Hýdrellez günü buluþup görüþürler. Yerleþmiþ geleneðe göre Hýdrellez gününde, bu buluþmayý ve baharýn geliþini kutlamak için eðlenceler düzenlenir.

Mevsimlik bayramlardan biri olan Hýdrellez, Türkiye’nin hemen her köþesinde kutlanýr.
Hýdrellez gecesi Hýzýr’ýn uðradýðý yerlere ve dokunduðu þeylere feyiz ve bereket vereceði inancýyla, sadaka verme, oruç tutma ve kurban kesme gibi adetler de uygulanýr. Hýdrellez kutlamalarý daima yeþillik, aðaçlýk alanlarda, su kenarlarýnda yapýlýr.
Hýdrellez gecesi bereket vereceði inancýyla yiyecek kaplarýnýn, ambarlarýn ve para keselerinin aðýzlarý açýk býrakýlýr. Ev, bað-bahçe, araba isteyen kimseler, Hýdrellez gecesi herhangi bir yere istediklerinin küçük bir modelini yaparlarsa Hýzýr’ýn kendilerine yardým edeceðine inanýrlar. Hýdrellezde baht açma törenleri de oldukça yaygýn olarak uygulanan geleneklerden.

Hýdrellez

"Hýdýrellez" sözü, insanlara iyilik yapmakla görevli,kutsal varlýklar olduðuna inanýlan, Hýzýr ve Ýlyas adlarýnda iki arkadaþla ilgilidir.

Hýzýr-Ýlyas söylemi, halk arasýnda uzun yýllardýr süren kullanýmýn sonucu yýpranmýþ ve "Hýdýrellez" þeklini almýþtýr.

Yöresel söylentiye göre: Hýzýr da Ýlyas da insanlarý ve doðayý çok seven, iyilik yapmaktan paylaþmaktan ve paylaþtýrmaktan hoþlanan, yardýmsever iki arkadaþtýr. Ýlyas'ýn herþeyi merak edip sormak gibi bir alýþkanlýðý vardýr. Hýzýr ne zaman birþey yapsa Ýlyas hemen: "Neden yaptýn, niye yaptýn?" türünden sorularla bunaltýrmýþ onu. Hýzýr önceleri umursamamak istemiþse de sonralarý dayanamaz olmuþ Ýlyas'ýn bu meraklý ve sürekli sorularýna. Bir gün, "Bu böyle olmayacak, ya sen bana sorular sormaktan vazgeçeceksin ya da ayrý ayrý çalýþacaðýz" demiþ Hýzýr. Aralarýnda böyle bir sorunun çýkmasýna üzülen Ýlyas, bir daha sorularýyla onu rahatsýz etmeyeceðini söyleyip özür dilemiþ. Ancak, huy bu ya, bir süre sonra sözünü unutup sormuþ yine "Bunu neden böyle yaptýn?" diye. Hýzýr'ýn tepkisi üzerine de yine söz vermek zorunda kalmýþ. Kalmýþ kalmasýna ama birkaç gün ancak dayanabilmiþ ve yine unutup sorular sormaya baþlayýnca ayrýlmaya, yalnýzca yýlda bir gün, buluþmaya karar vermiþ bu birbirini çok seven iki arkadaþ...

Ýþte "Hýdýrellez" adý altýnda, her yýl Mayýs ayýnýn altýsýnda, yurdumuzun hemen her yöresinde, türlü etkinliklerle kutlanan günün söylentili öyküsü.

- Hýdýrellez'in her yýl 5 Mayýs günü ikindiden sonra baþladýðýna inanýlýr.

- 5 Mayýs günü akþamý, gül dallarýna paralar asýlýr (eskiden kese içine para dikilip gül dibine gömülürmüþ) ya da açýk cüzdan býrakýlýr. Böylelikle bolluk ve berekete ulaþmak,varlýklý kiþiler olmak düþlenir.Asýlan paralar ya da cüzdanlar 6 Mayýs sabah erkenden geri toplanýr.

- Evdeki her kiþi için yedi fasulye ya da yedi nohut ekilir, gelebilecek kötülüklerin bunlara gelmesi dilenir.

- Hýdýrellez günü, erkenden kalkýlýp kapýlar açýlýr. Genç kýzlar için hazýrlanan sandýklar açýlýr. Açýlýr ki eve bereket dolsun, genç kýzýmýz da iyi bir evlilik yapsýn.

- Hýdýrellez günü, bazýlarý sabah gün doðarken kýrlara, baðlara, bahçelere çýkýp buralarda Hýzýr'ýn ayak izlerine basarak bolluða ulaþmayý düþler.

- Hýdýrellez günü, doða ve insan sevgisi çok önemlidir; çünkü Hýzýr ve Ýlyas, insanlarý, doðayý, iyiliði ve cömertliði seven, bereketin simgesi olan, kutsallýklarýna inanýlan dinsel varlýklardýr.

- Hýdýrellez günü, hiçbir yeþil dalýndan koparýlmaz.

- 6 Mayýs günü ikindi zamaný Hýdýrellezin bittiðine inanýlýr.Ancak eðlenceler hava kararýncaya deðin sürer.


BÜYÜK LAROUSSE GÖRE HIDIRELLEZ

HIDIRRELLEZ-a- (Hýzýr ve Ýlyas'ýn adlarýndan) Folk. Hýzýr ve Ýlyas Peygamberlerin her yýl buluþtuklarýna, doðanýn yeniden canlandýðýna inanýlan ve halk takviminde yazýn baþlangýcý sayýlan gün (6 Mayýs). Bu günde yapýlan þenlik ve törenler.

ANSIKL. Söylentiye göre, Hýzýr ve ilyas Peygamberler, ölümsüzlük suyundan (Ab-ý Hayat) içmiþ iki kardeþ ya da dosttur. Her yýlýn 5 Mayýs'ýný 6 Mayýs'a baðlayan gecesi buluþup doðaya can vermek üzere sözleþmiþlerdir. Hýzýr ak sakallý kýrmýzý papuçludur. Üzerinde çiçeklerden yapýlmýþ bir cüpbesi vardýr. Baharýn müjdecisi sayýlan Hýzýr, bitkilere can verir, darda kalanlarýn yardýmýna koþar. Ayaklarýnýn bastýðý yere baharýn bereketi yerleþir.

Ýlyas ise uzun boylu ve nur yüzlüdür. Elinde uzun bir deðnek taþýr, keçi derisinden yapýlmýþ uzun bir gömlek giyer. O da sularýn, bir baþka inanýþa göre de hayvanlarýn koruyucusudur. Gezindiði yerlerde hayvanlarýn bereketi artar, sayýlarý çoðalýr.

Anadolu'nun birçok yöresinde Hýdýrellez gecesi dilenen dileklerin gerçekleþeceðine, hastalarýn iyileþeceðine, uðursuzluklarýn sona ereceðine, sorunlara çözüm bulunacaðýna, kýsmetlerin açýlacaðýna ve bereketin artacaðýna iliþkin yaygýnbir inanýþ vardýr. Bu nedenle de 5 Mayýs'ý 6 Mayýs'a baðlayan gece kýrmýzý bir bez içine madeni paralar konarak gül dalýna asýlýr. Böylece bereketinin artacaðýna para ertesi sabah erkenden yerinden alýnýp cüzdana yerleþtirilir ya da para kesesinin dibine dikilir. Ev sahibi olmak isteyenler, dört yol aðzýna ya da bir gül dalýnýn dibine, kibrit kutusu, hamur, çöp vb. þeylerle ev benzeri maketler yaparlar ve ertesi gün erkenden geri alýrlar.

Evlenmek isteyen kýzlar gelin maketi yapar ve gül dalýna asarlarsa evlenecekleri kiþiyi düþlerinde göreceklerine inanýlýr. Ayný amaçla tuzlu yiyecekler yiyip su içmeden yatmak gelenektendir.

Düþlerinde kendilerine altýn tastan su verecek kiþinin koca adayý olduðuna inanýlýr.

Evlenmekte gecikmiþ olanlar o gece baþlarýnýn üzerinde kilit açtýrýrlar.

O yýl þansýnýn açýk olup olmadýðýný denemek için baþvurulan uygulamar da vardýr:

Anadolu'nun birçok yöresinde 5 Mayýs gecesi, kapýnýn önüne süt dolu bir tas konulur, bu süt yoðurda dönüþürse evin bereketinin artacaðýna, evdekilerin þansýnýn açýlacaðýna inanýlýr. Yalnýz, uðurun bozulmamasý için kimsenin bu konuda birbirine soru sormamasý gerekir.

Ayný amaçla, boylarý eþit iki yeþil soðandan birine beyaz; diðerine siyah iplik baðlanýr. Ertesi gün bakýldýðýnda beyaz iplik baðlý olan daha çok büyümüþse o yýlýn uðurlu geçeceðine yok eðer siyah iplikli daha çok büyümüþ ise yýlýn çileli geçeceðine inanýlýr.

Anadolu'nun hemen her yöresindeki yaygýn bir uygulama da: 5 Mayýs akþamý su dolu bir çömlek içine genç kýzlarýn yüzük, küpe, toka vb. takýlarýný koyup gül dalýnýn altýna býrakmalarýdýr. Ertesi gün annesinin ilki olan bir kýz çocuðuna bu eþyalar tek tek aldýrýlýr. Bu sýrada maniler okunur okunan mani çömlekten takýsý çýkan kýzýn kýsmetidir.

Anadolu'nun bazý yörelerinde de Hýdýrellez günü, Kasým ayýndan Mayýs ayýna deðin süren kýþ döneminin hesaplaþma günüdür. O gün hayvan sayýmý yapýlýr, çobanýn hesabý kesilir, yaz dönemi için yeniden anlaþmalar yapýlýr.

Anadolu'nun her yöresinde, Hýdýrellez günü kýrlara çýkýp çeþitli eðlenceler düzenlemek gelenektir.O gün kýrlarda koþup oynayanlarýn kýþýn güçlüklerinden kurtulacaðýna inanýlýr. Kýrlardan toplanan kýrk tür bitkiden kaynatýlarak elde edilen suyun, tüm hastalýklara iyi geleceði inancý da yaygýndýr.

Osmanlýlar zamanýnda, Ýstanbul'da tüm gün süren eðlencelerle kutlanan Hýdýrellez, Anadolu'nun birçok yöresinde günümüzde de yaþatýlýr. Doðayla iç içe ve ona baðýmlý olan kýrsal yöre insanýnca canlý bir biçimde yaþanýlan bu gelenek, bir tür gündönümü þenliði niteliði taþýr.

Bahar oldu aman
Al kese astým gül dalýna
Adadým yarin adýna
Ýki göz oda..

Dað yeþil, dallar yeþil
Uyandýlar bayrama
Her gönül þen
Bir benim bahtým kara..

Kokuyor buram buram
Fulyalar vakit tamam
Bir bana uðramadý
Bu bahar bayram..

Aðlama hýdrellez
Aðlama be bana
Acý ektim yerine
Aþk yeþerecek, yeþerecek
Baþka bahara..

Ne yolu var ne izi
Tanýdýk deðil yüzü
Dilerim Allah'tan
Aþk sözün özü..

Sevdiðim yok, eþim yok
Aðardý bir gün daha
Ey benim þans yýldýzým
Gülümse bana..

Hýdrellez ile ilgili halkýmýz arasýnda inanmalar da þunlardýr;

- Hýdrellez, evlerde temizlik yapýlarak karþýlanmalýdýr.
- Ýneklerin sütü kesilmesin diye Hýdrelleze 7 gün kaldý mý kimseye peynir ve yoðurt mayasý verilmez.
- Evin bereketi gitmesin düþüncesiyle kimseye ekmek mayasý verilmez.
- Hýdrellezden 1 gün önce (5 Mayýs) kýrlardan 41 çeþit ot, küçük taþ ve kekik otu toplanýr. Bunlar su dolu bir kap içine atýlýr ve Hýdrellez sabahý bu suyla el, yüz yýkanýr (Bunu yapmakla cildin güzelleþeceðine ve hastalýklardan arýnýp, zindelik kazanýlacaðýna inanýlýr).
- 5 Mayýs’ta 41 çeþit ot toplanýp eve gelince evde bulunan eski asýrlar ve eski eþyalardan bir kýsmýnýn yakýlmasýyla bit, pire ve günahlardan arýnýlacaðýna, yakýlan bu ateþin üzerinden atlamakla da yýl içinde kazanýlmýþ olumsuz ve kötü þeylerin yok olacaðýna inanýlmaktadýr.
- Hýdrellez gecesi (5 Mayýs’ta) evin ana giriþ kapýsýna aðaçlardan koparýlan yeþil yapraklý dal konur. Özellikle kapýya asýlan söðüt dalýnýn saðlýk getireceðine inanýlmaktadýr.
- Hýdrellez akþamý toplanan genç kýzlar bir çömleðin içine kendisine ait bir eþyayý (boncuk, yüzük) atarlar. Hýdrellez sabahý tekrar toplanan genç kýzlar küçük bir çocuðun gözlerini baðlayarak çömlekten boncuk ve yüzükleri tek tek çektirirler. Bu sýrada mani bilen kýzlar da tek tek mani söylerler. Kimin eþyasý hangi manide çömlekten çekilmiþ ise o genç kýz o maniyi kendine göre yorumlar.
- Hýdrellez gecesi ýsýrgan otu koparýlýp evin önüne konur. Isýrgan otu sabaha kadar yendiyse, o kiþinin seneye Hýdrelleze kadar öleceðine, yenmediyse yaþayacaðýna inanýlýr.
- Hýdrellez akþamý ( 5 Mayýs) kadýn ve kýzlar ellerine kýna yakarlar.
- Hýdrellez akþamý (5 Mayýs) bahçede kenar ve köþelere bakýlýr. Þayet bakýlan yerlerde toprak parýldarsa orada hazine olacaðýna inanýlýr.
- Hýdrellez akþamý ( 5 Mayýs) ikindiden sonra bahçede bulunan gül aðacýnýn altýna insanlar isteklerinin resmini çizerler. Örneðin ev isteyen ev þekli, araba isteyen araba þekli, hayvan isteyen hayvan þekli, evlilik isteyen sevdiðini canlandýran bir resim çizer ve dilekte bulunurlar. Bunu yapmakla o yýl içerisinde isteklerinin gerçekleþeceðine inanýrlar.
- Hýdrellez sabahý uykudan erkenden kalkýlýr.
- Hýdrellez sabahý anne ve babalar çocuklarýný uykudan erken kaldýrmak için “kalkýn” demezler “uçun, uçun” derler.
- Hýdrellez sabahý insanlar uykudan yeþil dallarla uyandýrýlýr.
- Hýdrellez sabahý erkenden kalkýlýp dereden 3 kez geçilir. Çim üzerindeki çiðlere el sürülüp yüzler ýslatýlýr.
- Boyu çok uzun olanlarýn baþýna hýdrellez sabahý çubukla vurulur (Boyun fazla uzamamasý için).
- Meyve yapmayan aðaçlar Hýdrellez sabahý baltayla korkutulur (Aðaçlarýn korkup meyve vereceðine inanýlýr).
- Hýdrellez sabahý hayvanlar yeþil dallarla dereye sulamaya ***ürülür.
- Hýdrellez günü uyku uyunmaz. Uyku uyunursa bütün yýl uyunulamayacaðýna ve iþinin iyi gitmeyeceðine inanýlýr.
- Hýdrellez günü badana, temizlik yapýlmaz. Kýra çalýþmaya gidilmez.
- Hýdrellez günü un elenmez, çamaþýr yýkanmaz.
- Hýdrellez günü dikiþ dikilmez.
- Hýdrellez günü kavga edilmez. Kavga edilirse bir yýl boyunca kavgalý olacaðýna inanýlýr.
- Hýdrellez günü hamile kadýnlarýn salýncakta sallanmasýna izin verilmez.
- Hýdrellez günü makas iple baðlanýr, açýlmaz. Makas kimseye verilmez, elle tutulmaz.
- Hayvanlarýn sütünün çok olmasý için Hýdrellez günü süt piþirilmez, gece piþirilir. Sütü olmayan komþulara süt verilir, yayýkta ayran yapýlýp komþulara daðýtýlýr.
- Hýdrellez günü ekmek yapýlmaz.
- Bazý köylerde Hýdrellez sabahý silah atýlýr.
- Hýdrellez günü beyaz kelebek görülürse o yýl þans ve kýsmetin açýk olacaðýna inanýlýr.