MUSUL SÝNCAR HALEP ATABEYLÝÐÝ: ZENGÝLER (1127-1259)

Büyük Selçuklu Sultaný Melikþah'ýn Haleb vAlisi Ak Sungur (ölm. 1094)'un oðlu Ýmadüddin Zengi, Irak Selçuklu hükümdarý Mugisüddin Mahmud tarafýndan Musul valisi tayin edilmiþti (1127). Zengi Cizre kalesini, Nusaybin'i, Sincar ve Harran'ý aldýktan sonra, Haçlýlara karþý müdafaa ettiði Halep'i de kendisine baðlayarak kuzey Irak'tan Akdeniz'e kadar uzanan bir devlet kurdu (1128-1146).
Baþlýca gayesi Suriye Frank iktidarýna karþý bir Müslüman Türk birliði meydana getirmekti. Hama'yý (1130), Antakya Haçlý Prensliði elinden Kefertab ve Maarratun- Numaniye gibi kaleleri aldý. Trablus Haçlý kontluðundaki Baarin kalesini kuþattýðý zaman, üzerine gelen Kudüs kýralý Foulque d'Anjou'yu maðlup ve esir etti (1137).
Sonra mücadeleye devamla, Urfa'yý ele geçirerek Frank kontluðunu ortadan kaldýrdý (1144) ki, bu mühim hadise Avrupa'da kral ve imparatorlar idaresindeki II. Haçlý seferinin hazýrlanmasýna yol açmýþtýr.
Zengi'nin oðlu Nurüddin Mahmud Halep'te, öteki oðlu I. Seyfüddin Gazi, Musul'da idi. Babalarýnýn ölümünden (1146) sonra bunlar atabeyliði iki kýsým halinde idareye baþladýlar. Halep atabeyi Mahmud, Haçlýlar'ýn karþýsýna çýkan büyük kumandanlardan biri olarak tanýnmýþtýr. Antakya Haçlý prensi Raymond de Poitiers'yi maðlup (1149) ve topraklarýnýn mühim bir kýsmýný iþgal eden Mahmud, 1154'de Þam atabeyliðini de kendine baðlamýþ, sonra dikkatini vatan müdafaacýsý Sünni Türklere sýrt çeviren Þii Arap Fatimiler elindeki Mýsýr'a çevirerek orada vezir Saver'in iþbirliði yaptýðý Kudüs kralý III. Bohémond'ü maðlup ederek Türk hakimiyetini tesise çalýþmýþtýr (1164).
1167'de Nuûrüddin Mahmud'un gönderdiði Þirkuh, Mýsýr'da faaliyette bulundu, bunun beraberindeki Salahaddin (Eyyubi) Mahmud'un temsilcisi olarak idareyi ele aldý (1171). Fatými Devleti tarihe karýþtý. Mahmud'un ölümünden (1174) sonra Þam ve Halep atabeylikleri Eyyubi ailesine intikal etti.
Musul'a gelince, Seyfüddin Gazi'den kardeþi Mevdud'a geçen bu bölgede, II. Sincar Zengi 'ye verildi. Bunun kardeþi Mesud zamanýnda, Musul ve Sincar Eyyubi tabiiyetine girdi (1186). Nihayet bütün bölge Moðol Ýlhanlý Devleti tarafýndan iþgal olundu (1259).